Dr Tomasz Soliński drugim zastępcą Prezydenta Krosna

o zagrożeniach powodziowych i smogu opowiada kierownik RSHM w Krośnie mgr Krzysztof Jurczak.

Wiele osób na pewno zastanawia się jak wygląda praca w stacji meteorologicznej. Proszę opowiedzieć naszym czytelnikom o krośnieńskiej stacji.

Stacja Synoptyczna przy ulicy Okrzei 99 -  działająca w ramach RSHM Krosno jest miejscem gdzie wykonuje się szeroki zakres pomiarów meteorologicznych, jest stacją pierwszego rzędu. W ogródku meteorologicznym, wykonywane są ciągłe pomiary szerokiej gamy elementów meteorologicznych i obserwacje zjawisk atmosferycznych. Pomiary są w dla większości elementów zautomatyzowane, nad ich poprawnym przebiegiem i właściwym stanem technicznym urządzeń pomiarowych czuwa obserwator który ponadto rejestruje wszystkie zjawiska atmosferyczne jakie zaistnieją w ciągu doby. W ten sposób wykonywane są pomiary m. in. ciśnienia atmosferycznego, temperatury powietrza, kierunku i prędkości wiatru, wysokości podstawy chmur, widzialności, ilości opadów atmosferycznych a zimą wysokości pokrywy śnieżnej, zawartości wody w śniegu. I tak w zarysie odbywa się to na  krośnieńskiej stacji.

W takim razie jak przebiega praca w terenie?

W okolicach Krosna, jest wiele stacji pomiarowych na których wykonuje się mniejszy zakres pomiarów i z mniejszą częstością. Informacje za pośrednictwem obserwatorów prowadzących pomiary na tych stacjach spływają do nas a my kierujemy je do Biur Prognoz Meteorologicznych i Hydrologicznych działających w IMGW. Obecnie informacje spływają do nas dwutorowo. Większość stacji w ostatnich latach została zautomatyzowana, stacje te w charakterystycznych ogródkach można często spotkać wędrując po okolicy. Wiadomości z tych stacji spływają do nas drogą radiową. W tym przypadku, człowiek potrzebny jest po to aby konserwował dany punkt, weryfikował poprawność urządzeń i zadbał o to aby pomiary były wykonywane w warunkach określonych przez Światową Organizację Meteorologiczną. Zajmujemy się także monitoringiem wód powierzchniowych. Nazwa naszej placówki, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej,  mówi sama za sama za siebie. Sieć wodowskazów w rzekach, dostarcza informacji o stanach wody co odbywa się w sposób automatyczny i jest weryfikowane przez obserwatora raz na dobę. Niejednokrotnie trzeba wydać ostrzeżenie dla społeczeństwa, informacje dla centrów zarządzania kryzysowego na bazie pomiaru, musi on więc być pomiarem pewnym. Stąd procedura weryfikacji danych uzyskanych automatycznie przez człowieka.

Jakie działania podejmują pracownicy stacji meteorologicznej w przypadku zagrożenia powodziowego?

Tu dochodzimy do tego, jakie zadania ma dyżurny obserwator ponad to, o czym powiedziałem wcześniej. Zatem obserwator odpowiada za przekazanie wszystkich ostrzeżeń meteorologicznych i hydrologicznych wydanych przez Biura Prognoz Meteorologicznych i Hydrologicznych IMGW działających przy Oddziale IMGW w Krakowie, który to Oddział jest odpowiedzialny za osłonę hydrologiczno meteorologiczną województwa podkarpackiego. Odbiorcami tych ostrzeżeń są w pierwszej kolejności Wojewódzki Zespół Reagowania Kryzysowego w Rzeszowie,  zbiorniki wodne na naszym terenie. Ponadto na bazie umów również  powiatowych struktur zarządzania kryzysowego i niektóre gminne. W sytuacjach zagrożenia powodziowego nasza stacja przesyła zainteresowanym odbiorcom informację o sytuacji hydrologiczno- meteorologicznej w zlewni Wisłoka i Wisłoki kilka razy na dobę.
Powodzie w naszym regionie powodują duże szkody i są źródłem najczęstszych katastrof wywołanych przez naturę. Sytuację zagrożenia w pierwszej kolejności rozpoznajemy przez zbliżające się duże opady atmosferyczne, które w danych warunkach mogą spowodować powódź – oczywiście nie jest to ta sama ilość opadów, gdyż zlewnia reaguje różnie w zależności od wilgotności gleby, poziomu wód podziemnych, fazy rozwoju szaty roślinnej, zalegania pokrywy śnieżnej i. in.. Jednak należy pamiętać, że nie każde wezbranie oznacza powódź. Działalność nasza jak i służb zarządzania kryzysowego polega na mobilizacji sił i właściwym przygotowaniu się do działań w trakcie powodzi. W wielu przypadkach (na szczęście) tej pracy społeczeństwo nie widzi gdyż kończy się ona na mobilizacji, bowiem w zbiornikach wodnych wypełnienie rezerwy skutkuje zmniejszeniem kulminacji wezbrania lub retencja gruntowa jest na tyle duża, że opady wsiąkają w glebę i skały i wszystko kończy się dobrze. Nasza stacja prowadzi osłonę hydrologiczno- meteorologiczną Zbiorników Wodnych „Besko” na Wisłoku i „Klimkówka” na Ropie. Obowiązuje nas podział zlewniowy a nie administracyjny, stąd osłona Zbiornika „Klimkówka”, który leży w zlewni Wisłoki a na terenie województwa małopolskiego. Jest duża różnica między przebiegiem powodzi w na naszym terenie i w Polsce nizinnej. U nas powódź następuje szybko, stan wody prędko się podnosi i zazwyczaj szybko opada. Natomiast w dolnych biegach rzek, takich jak Wisła czy Odra, z racji ukształtowania terenu, długości rzeki, czas na  przygotowanie się do nadejścia fali powodziowej jest dłuższy.

Czy okolice Krosna wyróżniają się pod względem meteorologicznym wobec innych regionów w Polsce?

Jest kilka takich uwarunkowań regionalnych odgrywających w tym miejscu dużą rolę. Znajdujemy się w obszarze górskim. Co prawda Krosno jest położone w centralnej części Kotliny Jasielsko- Krośnieńskiej, ale jest otoczone wzniesieniami zarówno od północy, jak i od południa. Wpływ wysokości nad poziomem morza i rzeźby terenu jest tu niezwykle istotny. W związku z tym, że znajdujemy się na przedpolu największego obniżenia w łuku Karpat Zachodnich tj. Przełęczy Dukielskiej, sprzyja to powstawaniu wiatrów o składowej północ – południe. Te wiatry, zwłaszcza południowe w okresie od jesieni do wiosny, mocno dają się we znaki powodując zamiecie i zawieje, temat znany drogowcom i wielu mieszkańcom.  Krosno otaczają góry niskie – Beskid Niski i pasma Pogórza Dynowskiego. Sprzyja to powstawaniu powodzi wiosennych, bowiem roztopy odbywają się gwałtownie – stąd już tylko krok do powodzi. Takie wezbrania wiosenne trwają zwykle kilka dni. Występuje u nas również zjawisko inwersji tzn. zimne powietrze spływa z otaczających nas wzniesień, wtedy temperatura wraz ze wzrostem wysokości wzrasta (w normalnym rozkładzie spada) co hamuje pionową wymianę powietrza i przewietrzanie Kotliny Krośnieńskiej.

Czy w związku z tym możemy mówić o zjawisku smogu w Krośnie?

Do smogu są potrzebne jeszcze zanieczyszczenia, których na szczęście u nas nie ma zbyt wiele. Duża część gospodarstw domowych jest opalana węglem w zimie. Przy inwersji emisja z niskich kominów nie unosi się ku górze tylko kotłuje się wokół nas, bywa to czasami dokuczliwe.

Z jakim wyprzedzeniem można prognozować pogodę?

Czasami spotykam się ze stwierdzeniem że synoptyk zajmujący się prognozowaniem pogody to człowiek działający na pograniczu magii, którego łamie w kościach przy zmieniającej się pogodzie, słucha prognoz  górali, ma trochę wiedzy i doświadczenia i na tej podstawie prognozuje pogodę na niejednokrotnie długi termin. Nic bardziej mylnego. Aktualnie bazą do prognozowania pogody są obserwacje naziemne, takie m. in. prowadzone są w Krośnie, dane z satelitów meteorologicznych, radarów meteorologicznych, systemów detekcji wyładowań atmosferycznych. Te dane są przetwarzane przez meteorologiczne modele prognostyczne (skomplikowane programy komputerowe) i weryfikowane przez synoptyka i podane w postaci prognozy, a przez prezentera pogody w zrozumiały sposób przekazane społeczeństwu. W rzeczywistości im krótszy jest okres wyprzedzenia, tym sprawdzalność prognoz jest większa. Z czystym sumieniem mogę powiedzieć, że prognozy krótkoterminowe (do 48 godz.) przygotowywane w IMGW są prawie pewniakami.  Pamiętać jednak należy, iż zawsze mówimy tylko i wyłącznie o prognozie. Zachęcam do sprawdzania prognoz publikowanych w oficjalnym serwisie pogodowym IMGW – www.pogodynka.pl. Tu, jak również na stronie www.imgw.pl można znaleźć wiele ciekawych informacji dla zainteresowanych meteorologią i hydrologią.

Budynek stacji krośnieńskiej znajduje się w wyjątkowo urokliwym miejscu…

Tak, jest to piękne miejsce w prawie najwyższym punkcie w mieście. Wysokość wzgórza wynosi 331 metrów n.p.m.  Zdarzało się, że z pierwszego piętra stacji obserwowano Tatry. Z ogródka meteorologicznego w ciągu całego roku, przy sprzyjającej pogodzie roztacza się piękny widok na Krosno na tle Beskidu Niskiego. Wiele osób odwiedzających naszą stację, a są to niejednokrotnie mieszkańcy Krosna, dziwi się, że takie widoki są dostępne już na granicy miasta.
Zajęcia prowadzimy nie tylko dla uczniów, również dla studentów Krośnieńskiej PWSZ, nauczycieli, przewodników. Gościmy grupy zorganizowane głównie w okresie roku szkolnego. Od 1998 roku, kiedy to wprowadziliśmy ewidencję, odwiedziło nas około 5000 tysięcy osób. W planach mamy uruchomienie sali edukacyjnej, gdzie będzie można poszerzyć ofertę edukacyjną.  Najciekawsze są jednak zajęcia w ogródku meteorologicznym. Zobaczyć tam można to, czego nie ma w książkach.

Dziękujemy za rozmowę.

Rozmawiali:
Przemek Polański
Łukasz Zajdel
foto: Łukasz Zajdel