Inauguracja Mikołajczyka – Niedziela Michałowskiego

„Jichał kozak czerez misto/ Pid kopitom kamiń trisnuł. Da-hej! Hej! …”

ЛЕМКІВСЬКА ВАТРА

W niedzielę 19 lipca zakończyła się uroczyście XXVII Watra Łemkowska w Zdyni. Wielka impreza trwała przez trzy dni. Na scenie wystąpiło ponad 1000 wykonawców, na wzgórzach wokół watry rozbiło namioty setki przybyszów z całego świata.

PRZYWIĄZANI DO TRADYCJI

Łemkowie, zwani również Zamieszańcami lub Czuchońcami, to wschodniosłowiański Naród zamieszkujący region historycznej Galicji, Zakarpacia i Słowacji. Sami siebie nazywają Rusnakami. Spis powszechny z 2002 roku mówi, że jest Ich w Polsce około sześć tysięcy. Łemkowie natomiast twierdzą, iż jest ich dziesięć razy więcej. Nazwa „Łemko” pojawiła się w początkach XIX wieku i pochodzi od charakterystycznego dla ich języka słowa „łem” (tylko). Pierwotnie używali jej tylko ich sąsiedzi – Bojkowie, lecz wkrótce nazwa ta przyjęła się ogólnie. W literaturze naukowej użył go po raz pierwszy lingwista – Osyp Lewickij.

„Łemkowszczyzna to teren górzysty. Wsie łemkowskie znajdowały się
w dolinach. Wokół wsi ciągnął się do określonej wysokości pas pól uprawnych, wyżej znajdowały się pastwiska i nieużytki, a ponad nimi lasy. Każda rola miała swoją nazwę pochodzącą od nazwisk właścicieli. Dla zaznaczenia granic obszarów sadzili dzikie grusze lub układali głazy.  Wioski łemkowskie tworzą osiedla skupione. W izbie przy drzwiach stał piec, który zajmował jedną czwartą jej części. Na podstawie z kamienia lub drewnianej „zarubie” z grubych bierwion leżał mniejszy blok o płaskiej powierzchni, z głęboką czeluścią u podstawy, służącą do pieczenia chleba. Gotowanie posiłków odbywało się w czeluści lub przed nią na szerokim przypiecku. Paliło się tam ognisko, na którym ustawiano garnki gliniane lub żeliwne. Nad przypieckiem wisiał kocioł do gotowania wody”- tak o Łemkach pisze w pracy „Przejawy kultury łemkowskiej w Polsce południowo- wschodniej Małgorzata Szumielewicz.

W języku, którym posługują się Łemkowie, można się doszukać wpływów polskich, rumuńskich, słowackich i węgierskich. Lemkowski jest bardzo zbliżony fonetycznie do języka ukraińskiego. Wśród Łemków, którzy kultywują przywiązanie do Swojego narodu, przeważa wyznanie prawosławne. Oskarżeni o sprzyjanie UPA, stali się ofiarami przeprowadzonej w 1947 roku Akcji „Wisła”, w wyniku której, prawie cała ludność łemkowska została wysiedlona z terenów tzw. Łemkowszczyzny na Ziemie Odzyskane.

W regionie krośnieńskim ludność łemkowską spotkać można m. in. w Olchowcu, Zyndranowej, Jaśliskach, Rzepedzi i w Sanoku. Znani Łemkowie to m. in. Andy Warhol, Nikifor Krynicki, Bohdan Ihor Antonycz.

XXVII Łemkowska Watra w Zdyni odbyła się ku czci  Bohdana Ihora Antonycza, zmarłego w wieku 28 lat poety i prozaika z Nowicy koło Gorlic. Zdynia to niewielka (około 220 mieszkańców) wioska w województwie małopolskim. Jej początki sięgają XIV wieku, kiedy to w 1316 r. zamieszkał w Szymbarku, Paweł Gładysz h. Gryf, mieszczanin z Nowego Sącza pierwszy tenut Szymbarku z rodu Gładyszów ok. 1330, podrządczy sądecki, który wykazał się jako rycerz w walkach obrony Polski. W Zdyni znajduje się jedna z najpiękniejszych i najcenniejszych cerkwii Beskidu Niskiego.

UKRAIŃCY, POLACY I ŁEMKOWIE TO JEDNA, WIELKA RODZINA

W piątek 17 lipca uroczyście rozpalono  XXVII Łemkowską Watrę i otwarto XV Łemkowską Spartakiadę.  Na teren gdzie odbywał się festiwal  z każdą godziną przybywały setki Polaków, Ukraińców i Łemków, pragnących wspólnie bawić się, śpiewać, świętować i  po prostu być ze sobą w wielkiej przyjaźni. “Przyjeżdżam tutaj każdego roku od wczesnych lat 90- tych- mówi Roman z Ukrainy- Nie jest prawdą, że ludzie się nie lubią. Dużo psuje we wzajemnych stosunkach polityka. Łatwo jest zniszczyć pokój, miłość i przyjaźń ale trudniej to wszystko odbudować. Ukraińcy, Polacy i Łemkowie to jedna, wielka rodzina. Potrafimy wspólnie żyć i pracować- stwierdza Roman.

ŁEMKOWSKI WOODSTOCK

Przez trzy dni na festiwalowej scenie wystąpiło około 1000 wykonawców. Koncertowały zespoły m. in. z Polski, Ukrainy, Słowacji, Serbii i Kanady. Z Legnicy przyjechał łemkowski zespół pieśni i tańca KYCZERA, z  Edmonton w Kanadzie zespół WERCHOWYNA, z Bukaresztu grupa wokalna ZORIA a z Biłhorodu -Dnistrowskiego na Ukrainie RUSYCZI. Nazwy zespołów, które wystąpiły podczas XXVII Watry w Zdyni można by wymieniać jeszcze bardzo długo ale niech wystarczą słowa, że Watrianie bawili się do białego rana i nie przeraził nikogo ulewny deszcz, który późnym wieczorem w sobotę niespodziewanie przerwał na chwilę imprezę.  Watra płonęła nadal.

„Staram się być na imprezie każdego roku. To największa impreza łemkowska na całym świecie. Zawsze klimat zabawy jest niepowtarzalny. Jest tu wiele magii. Ludzie spotykają się przy ogniskach i w różnych przypadkowych miejscach i zaczynają wspólnie grać, śpiewać i tańczyć. To jest prawdziwe święto. Koncerty na scenie są tylko tłem, pretekstem do zabawy- mówi Magda z Gorlic, która każdego roku przybywa tutaj z całą rodziną- Watra w Zdyni to taki łemkowski Woodstock. Tysiące ludzi, niekończące się koncerty i aura swobody, tolerancji i dobrej zabawy. Ceny za wstęp nie są wygórowane. Wystarczy je porównać do średniej jakości koncertu rockowego- dodaje Gorliczanka.

Oprócz licznych koncertów, można było oglądnąć stoiska z rękodziełem artystycznym i ludowym, dla dzieci przygotowano tzw. watroczkę, gdzie  najmłodsi mogli uczestniczyć w konkursach plastycznych i wystąpić w konkursie  śpiewu i recytacji. W Galerii łemkowskiej watry można było oglądnąć wystawę malarstwa Stefana Telepa zwanego Nikiforem ze Zdyni.  Artysta urodził się w roku 1957. Początkowo zajmował się fotografowaniem a potem swoje zainteresowania przeniósł na korzenioplastykę i malarstwo olejne. Jego obrazy znane są m. in. w Polsce, Niemczech oraz Stanach Zjednoczonych. „Maluję głównie cerkwie, krajobrazy Łemkowszczyzny i świętych. Swoje prace wystawiam od kilkunastu lat”- mówi Stefan Telep zwany „Ulepszonym Nikiforem.

W sobotę upamiętniono ofiary “Akcji Wisła” w Miejscu Pamięci. Natomiast w niedzielny wieczór zagaszono watrę.

Imprezę zorganizowało Zjednoczenie Łemków przy pomocy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Patronat honorowy nad XXVII Watrą Łemkowską sprawowali Prezydent RP Lech Kaczyński oraz Prezydent Republiki Słowackiej Ivan Gašparovič.

Patronat medialny nad imprezą sprawowali Serwis Informacyjny www.neon.info.pl, TVP Kraków, Polskie Radio Rzeszów, Dziennik Polski, Radio Kraków, Watra, Regionalna Telewizja Golicka, Nasze Słowo, Hazard Net.

Tekst i foto: Przemek Polański